Hücre Bölünmeleri

 

A)HÜCRE BÖLÜNMESİNİN NEDENİ

Hücreler yaşamsal faaliyetlerini sürdürürken sürekli büyür. Hücrenin büyümesi demek hücre zarının, sitoplâzmanın ve çekirdeğin büyümesi demektir. Fakat sitoplâzmanın (hacimce) büyümesi hücre zarının (yüzeyce) büyümesinden daha fazla olur. Bir süre sonra hücre zarından madde giriş – çıkışı zorlaşır ve çekirdeğin yöneteceği alan sınırlı olduğu için çekirdek hücreyi yönetemez. (Yönetmekte güçlük çeker). Bu anda çekirdek bölünme emrini verir ve bölünme emri verildikten sonra hücre bölünmesi engellenemez.

Bütün canlılarda hücre bölünmesi çekirdekte yer alan DNA molekülünün emri ile gerçekleşir. Hücrenin bölünebilmesi için belli bir büyüklüğe (bölünebilme büyüklüğüne) ulaşması gerekir.

Hücre bölünmesi; mitoz bölünme ve mayoz bölünme olarak iki çeşittir.

MİTOZ BÖLÜNME(AYNI HÜCRELER OLUŞTURAN BÖLÜNME)

Bütün canlılarda 2n kromozomlu vücut hücrelerinde görülen ve bir hücreden iki hücre oluşturan bölünme şekline mitoz bölünme denir.

 1

MİTOZ BÖLÜNMENİN ÖZELLİKLERİ

1-Bütün canlılarda görülür.

2-2n kromozomlu vücut hücrelerinde görülür.

3-2n kromozomlu bir hücreden 2n kromozomlu iki hücre oluşur.

4-Bölünme sonucu oluşan iki hücre aynı kalıtsal bilgiye (DNA’ya) yani kromozom yapısına sahiptir ve birbirinin tıpa tıp aynısıdır.

Bölünmeye hazırlık döneminde

(İNTERFAZ DÖNEMİNDE)  :

1- Hücre büyür ve bölünme büyüklüğüne ulaşır.

2- Hücredeki kalıtsal (genetik) madde iki katına çıkar, (DNA yani) kromozomlar kendini eşler, bir kromozomdan iki(kardeş = homolog)  kromatit oluşur.

3- Yaşamsal faaliyetler hızlanır. (ATP, mRNA, tRNA, rRNA, protein sentezi gibi).

A-ÇEKİRDEK BÖLÜNMESİ(KARYOKİNEZ)   :

Hücredeki, canlının kalıtsal özelliklerini taşıyan kalıtsal yapının yani kromozomların (DNA’nın) ikiye ayrılmasını sağlayan bölünmeye çekirdek bölünmesi denir. Çekirdek bölünmesi bitki ve hayvan hücrelerinde aynı şekilde gerçekleşir.

Çekirdek bölünmesi birbirini takip eden (profaz, metafaz, anafaz, telofaz olmak üzere) dört safhada (bölümde=dönemde=evrede) gerçekleşir.

I. SAFHA     (I-PROFAZ)    :

1- Kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluştururlar.

2- Kromozomlar (iki kromatitli yapı) boyuna bölünerek kardeş (Homolog) kromatitleri oluşturur.

3- [Sentrioller zıt kutuplara çekilir ve aralarında iğ iplikleri oluşur].

II SAFHA   (II-METAFAZ) :

1- Kromozomlar, (sentromerlerinden iğ ipliklerine tutunur ve) hücrenin ekvator düzlemine dizilirler.

2- Kromozomları oluşturan kromatitler ikiye ayrılır.

[Kromozomların sentromerleri ikiye bölünür ve kromatitler birbirlerinden tamamen ayrılır].

III. SAFHA (III-ANAFAZ) :

1- (İğ iplikleri kısalır ve) Ayrılan (homolog=eş) kromatitler zıt kutuplara çekilir.

2- Zıt kutuplara çekilen (kardeş) kromatitlere kromozom denir.

IV. SAFHA  (IV-TELOFAZ) :

1- Zıt kutuplara çekilen kromozomlar (kromatitler) incelip uzayarak kromatin iplikleri oluşturur.

2- Çekirdek bölünmesi tamamlanır ve aynı kalıtsal bilgiye sahip yani aynı kromozomlara sahip iki çekirdek oluşur.

3- Sitoplâzma bölünmesi başlar.

B- SİTOPLAZMA BÖLÜNMESİ (SİTOKİNEZ)    :

*Hayvan hücrelerinde, sitoplâzma bölünmesi boğumlanma ile gerçekleşir

*Bitki hücrelerinde sitoplâzma bölünmesi orta lamel (ara plak = ara bölme = ekvatoral plak) oluşması sayesinde gerçekleşir.

MAYOZ BÖLÜNME    2

Mayoz Bölünmenin Özellikleri: 1-Sadece 2n kromozomlu hücrelerde görülür. 2-2n kromozomlu hücrelerden n kromozomlu 4 hücre oluşur. 3-iki karyokinez ve iki sitokinez görülür. 4-Eşey ana hücresi ve spor ana hücrelerinde görülür. 5-Bölünme sonunda gamet ve sporlar oluşur.    3     a)Profaz-1          4   Profaz,mayoz hücre bölünmesinin karyokinez (çekirdek eşlenmesi) bölümünün ilk evresidir. Bir önceki evre olan interfazda eşlenen kromatin iplikler kısalıp kalınlaşırak kromozomları oluşturur. Kromozomlar ışık mikroskobunda görülebilir haldedir. b)Metafaz-1          5 1-Homolog kromozomlar (Tetradlar halinde) ekvatoral plak üzerinde karşılıklı dizilirler 2-Her kromozom sentromeri ile iğ ipliklerine tutunurlar.  3-Kromozomların  en belirgin görüldüğü evredir. 4-Kromozomlar yatay bir biçimde dizilişi görülür. c)Anafaz-1          6 1-Homolog kromozomlar iğ iplikleri ile zıt kutuplara doğru çekilirler. 2-Kardeş kromatidleri bir arada tutan sentromerler parçalanmamıştır. 3-Kiyazmalar kromozomların ucuna doğru kayarak ortadan kalkar. 4-Anne ve babadan  gelen kromozomların kutuplara taşınması rasgele olur buda çeşitlilik nedenidir.   d)Telofaz-1         7 1-Kromozomlardaki helixler çözülür. 2-Nucleus zarı belirginleşir. 3-Sitokinezle iki hücre oluşur. 4-Oluşan hücrelerin kromozom yapısı  n2c dir. 5-Erkeklerde sekonder spermatositler oluşur. 6-Dişilerde ikincil oosit ve birinci kutup hücresi meydana gelir. 7-Mayoz geçiren bazı hücrelerde nucleus zarı oluşmaz ve kromozomlar helixler çözülmez. Ara interfaz:Nucleolus görülmez,DNA ve RNA sentezi görülmez. Hücredeki hazırlıklar tıpkı önceki interfazın devamı gibidir. B)Mayoz-II evreleri  Kardeş kromatidlerin ayrılmasını sağlayan ikinci bölünme evrelerine Mayoz-2 evreleri denir. Mayoz interfazında görülen olaylar mitoz interfazı ile aynıdır. a)Profaz-II 1-Birinci bölünmede oluşan iğipliklerine  dik olarak iğ iplikleri oluşur. 2-Oluşmuşsa nucleus zarı kaybolur. 3-Helixlerini çözen kromozomlar tekrar helixlerini oluşturur. b)Metafaz-II 1-Kromozomlar ekvatoral düzlemde yanyana dizilirler 2-Kromatidler sentromerleri ile bir aradadır 3-Kromozomlar sentromerleri ile iğ ipliklerine tutunurlar. c)Anafaz-II 1-İğ ipliklerinin itme ve çekme hareketi ile sentromerler parçalanır. 2-Birbirinden ayrılan kardeş kromatidler zıt kutuplara gider. d)Telofaz-II 1-Kutuplara çekilen kromatidler helixlerini çözerek kromatin iplik haline geçerler 2-Nucleus zarı oluşur. 3-İğ iplikleri kaybolur  SİTOPLAZMA BÖLÜNMESİ              8 Hayvansal hücrelerde: Çekirdek bölünmesi tamamlandıktan sonra sitoplazma ortadan boğumlanarak ikiye bölünür ve iki ayrı hücre oluşmuş olur.

http://bilgimce.com/lisekonu/mayoz-bolunme.html ADRESİNDEN ALINMIŞTIR.

Resimlere daha yakından göz atmak isterseniz  alttaki linklerden ulaşabilirsiniz;

1 numaralı resmi daha yakından incelemek için tıklayınız…

2 numaralı resmi daha yakından incelemek için tıklayınız…

3 numaralı resmi daha yakından incelemek için tıklayınız…

4 numaralı resmi daha yakından incelemek için tıklayınız…

5  numaralı resmi daha yakından incelemek için  tıklayınız…

6  numaralı resmi daha yakından incelemek için tıklayınız…

7 numaralı resmi daha yakından incelemek için tıklayınız…

8 numaralı resmi daha yakından incelemek için tıklayınız…